Mutasyon nedir?

Mutasyon bir organizmanın, virüsün yada kromozom harici genetik elementlerin nükleotit dizilişinde meydana gelen kalıcı değişmelere denir. Mutasyon genellikle DNA ve RNA üzerinde düzeltilememiş hatalar sonucu meydana gelir.

Mutasyonun bir kaç temel sebebi vardır:

DNA eşlenmesi sırasında meydana gelen hatalar, DNA üzerinde mobil genetik elementler (DNA üzerinde yer değiştirebilen nükleotit dizgeleri) sebebiyle oluşan silinme (deletion) ya da eklenmeler (insertion), radyasyon ve kimyasal mutajenler (mutasyon yapıcılar). Mutasyonlar gözlenebilir karakterlerde (fenotip) değişmeye sebep olabilir de olmayabilir de. Hem normal hem de normal dışı biyolojik süreçlerde rol oynayabilen mutasyon, bağışıklık sistemi oluşturmamızın, evrimimizin ve kanserin temel sebebidir.

Bir mutasyon, gen ürününü (proteinler) değiştirebileceği gibi, genlerin fonksiyonunu yitirmesine veya düzgün çalışmasına da sebep olabilir. Tüm bu zararlara rağmen organizmalar , DNA tamiri mekanizmalarına sahiptir. Bu sayede bir mutasyonu düzeltebilir veya önleyebilirler. Ayrıca mutasyonlar sadece proteini direk olarak kodlayan DNA üzerinde olmak zorunda değildir, kod taşımayan RNA dizgeleri, mRNA, siRNA, miRNA, tRNA üzerinde de mutasyon gerçekleşebilir. Bu mutasyonlar da yine DNA mutasyonlarıyla aynı sonuçları doğurabilmektedir.

Mutasyonun nedenleri?

  • Güneşten gelen mor ötesi ışınlar.
  • Uzaydan gelen kozmik ışıklar (alfa, beta, gama ışınları, x ışınları, nötronlar)
  • Çevredeki radyoaktivite.
  • Çevredeki kimyasal maddeler veya atıklar (civa, hardal gazı, uyuşturucular, sigara, nitrik asit, formaldehit, peroksitler, DDT)
  • Ani sıcaklık değişmeleri.
  • pH derecesi.
  • Virüsler.